Oude koeien? Of geen verantwoording?
In verschillende gemeenten zie je het gebeuren. Verkenners doen verslag van gesprekken met partijen, en vervolgens verschijnt er een rapport waarin opvallend weinig partijen zich herkennen. En Enschede was daarop geen uitzondering.
Verkenners
In de eerste fase na verkiezingen onderzoeken verkenners welke coalities mogelijk zijn. Zij spreken met alle fractievoorzitters en brengen politieke voorkeuren, samenwerkingswensen en uitsluitingen in kaart. Het doel: een stabiele meerderheidscoalitie mogelijk maken.
Het eindresultaat is een openbaar verslag met een advies voor de volgende stap in de formatie.
In Enschede vervulden Onno van Veldhuizen en Suzan Veldhuis die rol. Formeel is hun taak helder: inventariseren, duiden en terugkoppelen. Maar in de praktijk ontstaat steeds vaker een ander beeld.
Verkennersverslagen komen regelmatig politiek gekleurd over. Terwijl het standaard antwoord op kritiek steevast luidt dat het om een “feitelijke en objectieve weergave” gaat.
Maar is dat wel zo? Wie bepaalt dat? En wanneer wordt duiden eigenlijk sturen?
Beïnvloeding van en door verkenners
De kritiek op deze fase is niet nieuw. De verkenning wordt regelmatig gezien als een “doekje voor het bloeden”: een manier om politieke keuzes vooruit te schuiven, verpakt als proces.
Daar komt bij dat er altijd interpretatie meespeelt. Welke partij wordt serieus genomen? Welke blokkade wordt gezien als principieel, en welke als overbrugbaar?
En ook de achtergrond van de verkenner zelf speelt een rol. Niemand opereert in een vacuüm.
Wat in Enschede opviel, was niet alleen de geprikkelde reactie van Onno van Veldhuizen op kritische vragen, maar vooral de toon van het verslag zelf. Met name de passage onder het kopje leiderschap, waarin wordt gesteld dat “oude koeien geen reanimatie verdienen”.
Oude koeien
Dat klinkt verstandig. Maar het roept een fundamentele vraag op: wanneer is iets een oude koe, en wanneer is het een onopgelost probleem dat nog steeds speelt?
Onno van Veldhuizen (D66) was burgemeester van Enschede van 2015 tot 2021. Juist in die periode speelden ingrijpende dossiers die tot op de dag van vandaag doorwerken.
Denk aan de problemen in het sociaal domein na de decentralisaties, de uitvoering van de huishoudelijke hulp, het debat over de menselijke maat, de positie van het klachtencommissariaat, de aanpak van ondermijning en de kwestie-Ardesch en rapport Pro-Facto.
Dat zijn geen afgesloten hoofdstukken. Dat zijn dossiers die het vertrouwen tussen inwoners en overheid direct raken.
Juist daarom is de uitspraak dat “oude koeien geen reanimatie verdienen” zo opmerkelijk.
Want zonder terug te kijken, valt er niets te leren. En zonder te leren, verandert er niets.
Sterker nog: het wordt ongemakkelijk wanneer juist iemand die onderdeel was van die bestuurlijke periode, oproept om dat verleden te laten rusten.
Dan verschuift de focus van verantwoordelijkheid naar vergetelheid. Van leren naar toedekken.
Orde op zaken
Het maakt het extra wrang dat het actieprogramma: “Orde op zaken” werd gestart. Juist bedoeld om fouten uit het verleden te herstellen en de organisatie weer op orde te krijgen.
Toen moesten “oude koeien” wél uit de sloot worden gehaald.
Waarom nu ineens niet meer?
Volwaardige democratie
Tijdens de presentatie werd ook gesteld dat slechts 7% van de wereldbevolking in een volwaardige democratie leeft.
Dat klinkt indrukwekkend, maar vraagt om nuance.
Die kwalificatie is gebaseerd op de Democracy Index (waarbinnen bijvoorbeeld de VS geen volwaardige democratie is) en niet niet alleen op verkiezingen, maar ook bestuurlijke kwaliteit en politieke cultuur worden meegewogen. Tegelijkertijd zien we dat steeds meer besluitvorming buiten nationale democratische controle plaatsvindt, bijvoorbeeld via Europese regelgeving.
Dat maakt de vraag naar democratische legitimiteit relevanter dan ooit — juist op lokaal niveau.
Conclusie
Wat de verkenners hebben gepresenteerd, is geen neutrale weergave, maar een politiek gekleurde interpretatie.
Wanneer meerdere partijen – samen goed voor een meerderheid – zich niet herkennen in hun eigen inbreng, dan is er iets fundamenteel mis.
Dan is er geen sprake meer van een verslag, maar van selectie.
Als Enschede recht wil doen aan de verkiezingsuitslag en de wens van de kiezer, dan is er maar één logische stap: trek een streep onder deze verkenningsfase.
En begin opnieuw. Open, eerlijk en zonder voorgekookte uitkomst.
Geef een reactie